میوه ی فی جو آ

از میان گیاهان میوه ها جایگاه ویژه ای دارند و در كشور مابا وجود گستردگی جغرافیایی و تنوع زیاد اقلیمی، انواعمختلفی ازآنها یافت می شود كه در یك دسته بندی كلی می توانآنها را به بومی و غیربومی تقسیم كرد. میوه «فی.جوآ» كه در اینجا به شرح آن پرداخته می شود، بومی ایران نیست، اما در بخش شمالی كشور ما كشت می شود. فی.جوآ، یكی از میوه های نیمه گرمسیری است كه از طریق جمهوری آذربایجان وارد شمال ایران شده و قرار بود به علت ارزش غذایی مناسب و برخورداری از انواع ویتامین ها، جایگزین مركبات شود.

این میوه سبز رنگ كه تقریباً به اندازه كیوی است، مانند كیوی پس از كندن پوست آن به طور كامل قابل استفاده و خوراكی است. براساس اطلاعات موجود، درختچه فی.جوآ نخستین بار در ایران در سال ۱۳۵۴ میوه داد. این گیاه كه در آمریكای جنوبی به صورت طبیعی می روید، در مناطق شمالی ایران از آستارا تا بهشهر از رشد محسوسی برخوردار بوده و از سال ۱۳۵۱ در مناطقی از نوار ساحلی دریای خزر در استان گیلان تا محمودآباد مازندران كشت شده است. مشكل اصلی این میوه كشت و تولید آن است كه به محض رسیدن، مانند توت از درخت می ریزد. بنابراین باید فوراً آن را از درخت چید. از جمله معایب دیگر این میوه آن است كه خاصیت انبار كردن ندارد و پیدا شدن لكه هایی روی این میوه ها با گذشت چند روز از برداشت آن موجب می شود تا به یك میوه بدون صرفه اقتصادی تبدیل شده و در نتیجه باغداران از كاشت آن استقبال كمتری به عمل آورنددرختچه فی.جوآ هم اكنون در بسیاری از كشورهای جهان كاشت می شود و در استرالیا به میوه سال ۲۰۰۰ شهرت پیدا كرده است.

هرچند سرزمین مادری این گیاه، آمریكای جنوبی است، ولی جمهوری های گرجستان و آذربایجان به عنوان ۲ قطب بزرگ و مهم پرورش فی.جوآ محسوب می شوند و در كشورهای زلاندنو و استرالیا به این میوه اهمیت زیادی داده می شود. درختچه فی.جوآ از سال سوم به بار می نشیند و در سال نهم پرمحصول می شود. برداشت میوه آن نیز از اواخر مهر و اوایل آبان آغاز می شود. فی.جوآ سرشار از ید است و علاوه بر این كه می توان آن را به صورت تازه مصرف كرد، این قابلیت را نیز دارد كه از آن مربا و كمپوت تهیه كرد. یكی از ویژگی های بسیار خوب این میوه، خاصیت دارویی آن است؛به گونه ای كه با خوردن هر ۱۰۰ گرم فی.جوآ، ۱۰۰ میلی گرم ید جذب بدن می شود. به همین خاطر برای كسانی كه كمبود ید دارند، فی.جوآ میوه مفیدی است.

 در عین حال این میوه حاوی املاح و ویتامین های گوناگونی نظیر ویتامین E، قند و مواد مفید برای ارگانیزم بدن انسان است.  در ترکیبات میوه فوجی آ تقریباً  2/5 درصد پكتين 6/14 درصد گلوكز و ساكارز 1/49 در ميلي گرم ويتامين ث وجود دارد. ميوه في جوآ در تركيب خود ويتامين E،قند و مواد نافع براي ارگانيزه بدن انسان دارد. همچنين به مقدار زيادي ويتامين هاي A,B,C,E در تركيب اين ميوه موجود است. في جوآ داراي مقدار زيادي مواد فعال بيولوژيكي از جمله كومارين ، سينكومارين و متيل بنزوات است. مقدار يد درارقام مختلف في جوآ در حدود 27-34 ميلي گرم در صد گرم ميوه تازه است كهدر مقايسه با ميوه هاي ديگر خيلي بيشتر است. به دليل ميزان يد بالا،در درمان بيماري هاي تيروييدي بنام هيپروتيروئيديسم و گواتر از آن استفاده مي شود. از ميوه في جوآ در شوروي به عنوان دارو براي درمان بيماري هاي تيروئيدي،تصلب شرائين ، ورم كليه ولگنچه، اختلالات مربوط به قلب و رگ هاي خوني ااختلالات مربوط به معده و روده استفاده مي شود.

•             شناسنامه فی.جوآ: اكنون به ویژگی های ظاهری و اعضا و اجزای این میوه نظری می افكنیم تا از این لحاظ نیز شناختی هرچند كم حاصل شود.

•             نام متداول: فی.جوآ، Guavasteen, Pineapple Gauava گونه های مرتبط در سال های اخیربه Feijoa Sellowiana و Acca Sellowiana تغییرنام داده است. اما برخی منابع هنوز نام قدیمی آن را به كار می برند. منشأ آن از جنوب برزیل، شمال آرژانتین و غرب پاراگوئه نشأت یافته است.

•             سازگاری: این میوه زمستان های سرد و تابستان های معتدل را ترجیح می دهد (۵‎/۲۶ تا ۵‎/۳۲ درجه سانتیگراد) و عموما با مناطقی كه دمای آنها بالای ۹- درجه سانتیگراد باقی می مانند، سازگار است. گل دهی در مناطقی كه دوره سرمایی كمتر از ۵۰ ساعت دارند، ضعیف است. طعم میوه در نواحی سرد بسیار بهتر از نواحی گرم است.

•             ویژگی ها: فی.جوآ یك درختچه همیشه سبز با رشدی آرام است كه می تواند به ارتفاع و پهنای ۵‎/۴ متر برسد. پوست درخت، خاكستری كمرنگ و شاخه های منشعب در محل گره ها، متورم هستند و در هنگام جوانی به صورت رشته مویی سفید رنگند. علاوه بر میوه ای كه این درخت فراهم می كند، این درختچه ها در حالتی كه دو تایی می شوند، شبیه یك باغ زیبا به نظر می رسند. وقتی نهال های كاشته شده به یكدیگر نزدیك می شوند، درختچه های پرچین و زیبا، یك صفحه یا یك بادشكن می سازند. علاوه بر این می توان به وسیله یك یا چند تنه شاخه های فی.جوآ را به شكل یك درخت درآورد كه بلندی آن به ۵‎/۷ تا۶ متر برسد.

•             سرشاخه ها: برگ های همیشه سرسبز، كلفت و چرمی فی.جو.آ متقابل هستند. دم برگ كوتاه دارند و كلفت و بیضوی هستند. از نظر اندازه دامنه ای از ۵‎/۲ تا ۶ سانتیمتر عرض و ۵‎/۲ تا ۱۵ سانتیمتر طول دارند. برگ ها در بالای سرشاخه ها سبز و صاف هستند و در نزدیكی سطح زمین نقره ای هستند. در هنگام وزش نسیم ملایم نیز به شكل زیبایی براق به نظر می رسند.  

•             گل های فی.جوآ :گل های ۲ تا ۳ سانتیمتری زرق و برق دار دو جنسی، می توانند انفرادی باشند یا در یك خوشه متولدشوند.  پرچم های قرمز براق انتهایی با دانه هایی بزرگ از گرده زردرنگ پوشیده شده اند. گل ها دیر شكفته می شوند.

از اواخر اردیبهشت تا خرداد هر گل شامل ۴تا ۶ گلبرگ گوشتی است كه اندكی سفیدرنگ است و در قسمت داخلی گلبرگ ها رنگ ارغوانی مشاهده می شود. این گلبرگ ها شیرینی ملایمی دارند، خوراكی هستند و می توان از آن یك افزودنی نیروبخش (رفع كننده خستگی) در سالادهای بهاره ساخت.

تغذیه پرندگان از گلبرگ ها، موجب گرده افشانی گل ها می شود. اما زنبورها عمده ترین گرده افشان ها هستند. اغلب گل ها با گرده های سازگاری كه ۶۰ تا ۹۰ درصد از مجموعه گل را شامل می شوند، گرده افشانی می كنند. گرده افشانی دستی تأثیری نزدیك به صددرصد موفقیت را به همراه دارد. باردهی ضعیف معمولاً نتیجه گرده افشانی ناكافی است. میوه ها از نظر اندازه دامنه ای از ۳ تا ۵‎/۲ سانتیمتر طول دارند و شكل آنها از گرد تا حالتی به شكل گلابی كشیده متغیر است. به همراه آن قطعاتی از كاسه گل كه به انتهای آن چسبیده، مشاهده می شود. پوست مومی شكل به رنگ سبز- آبی كدر تا آبی یا سبز خاكستری است

   برخی مواقع با یك رنگ قرمز یا نارنجی مایل به قرمز نیز یافت می شود. بافت پوست از صاف تا زبر و دانه ـ دانه متغیر است. میوه آن حتی قبل از این كه به طور كامل برسد یك عطر غلیظ را متصاعد می كند. گوشت مركزی ضخیم، سفید، دانه دار، آب دار و نیمه شفاف میوه كه بذرها را دربرمی گیرد، شیرین یا نیمه ترش است.

پیشنهاد می شود با آناناس و گوآوا یا آناناس و توت فرنگی و اغلب به همراه مقدار زیادی انگورك یا نعنا تركیب شود، این میوه در بازار های قائمشهر به فروش میرسد.  

سیده فریبا هاشمی دبیر زیست شناسی قائمشهر

منابع:

1-ابراهيمي،ي و ف،انوري،1369.في جوآ. مجله سنبله. شماره23، آذر1369.

2-قلي اف، ف.1372. 1372.في جوآ و خصوصيات آگروبيولوژيكي آن. ترجمه پروفسور بهروز شكوري،مجله زيتون،شماره 113، ارديبهشت و خرداد 1372.

3-فيفايي،ر.1377. برخي از روش هاي تكثير في جوآ. پايان نامه كارشناسي ارشد.

4-Gorgshidze, G.M. (1970). Propagation  of  feijoa by cuttings. Subtropicheskie  kultury, 1970 105-108

5-Leopold, A. C. and Kriededemann , P.E. (1981). Plant  growthand  development. Tata

6-http://www.cuyamaca.net oh 17./ plant- ANails2/

آغاز فصل رویش بهار تعلیم و تربیت بر همکاران محترم مبارک باد

وبلاگ گروه زیست شناسی قائمشهر به سر گروهی جناب آقای محمد طرقبان افتتاح گردید

و از کلیه همکاران جهت ارسال جدیدترین مطالب علمی مرتبط با کتب درسی دعوت به

همکاری می نماید.

لطفا ما را از نظرات و پیشنهادات ارزشمند خود محروم نفرمایید.